Konstruktywne i destruktywne reakcje na poczucie deprywacji: od uprzedzeń do działania zbiorowego

Kierownik 

dr hab. Michał Bilewicz 

 

Lata realizacji

2015-2017

 

Fundator

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (Iuventus Plus)

 

Opis

Projekt poświęcony jest zrozumieniu dwóch kategorii reakcji na sytuację relatywnej deprywacji: konstruktywnych oraz destruktywnych. Konstruktywnymi formami reakcji na relatywną deprywację są różnego rodzaju działania zbiorowe – wyrażanie interesów, działalność publiczna, demonstracje, petycje (Wright i Tropp, 2002). Reakcje te ułatwiają zmianę obiektywnej sytuacji generującej stan deprywacji. Destruktywnymi reakcjami na relatywną deprywację są te reakcje, które potencjalnie pogarszają obiektywną sytuacją bądź jej nie zmieniają – choć dają iluzję radzenia sobie z sytuacją deprywującą. Do takich reakcji zaliczyć można niechęć i przemoc wobec kozłów ofiarnych (Glick, 2002), rozwój uprzedzeń oraz mowy nienawiści (Pettigrew i in., 2008), przenoszenie agresji na grupy obciążone dehumanizującymi stereotypami pogardliwymi (Harris i Fiske, 2006), w końcu wzrost defensywnego przywiązania do grupy i delegowanie kontroli na przywódców (Fritsche, i in. 2013).

 

W niniejszym projekcie zamierzamy odpowiedzieć na pytania: (1) Co decyduje o przyjęciu destruktywnych, a co konstruktywnych reakcji na sytuację deprywacji?; (2) W jaki sposób stereotypy pogardliwe prowadzą do dehumanizacji w sytuacji deprywacji?; (3) Jakie są konsekwencje deprywacji w społeczeństwach post-transformacyjnych – konstruktywne czy destruktywne – i co odpowiada za taką sytuację?

 

Odpowiedzi na te pytania będziemy poszukiwać w szeregu badań: eksperymentach naturalnych (przeprowadzanych na grupach protestu, studentach, w Polsce oraz w innych krajach), eksperymentach laboratoryjnych (przeprowadzanych na grupach st udenckich), korelacyjnych badaniach ankiet owych (przeprowadzanych na próbach studenckich i ogólnopolskich), reanalizach danych zastanych (wyniki sondaży EVS, PPS1, PPS2), analizach danych historycznych, w końcu również eksperymentach z użyciem pomiaru EEG (analiza potencjału wywołanego N170 związanego z percepcją ludzkiej twarzy).

 

Wynikiem projektu będzie sformułowanie ogólnego modelu psychologicznych reakcji na grupową deprywację. Szczegółowymi efektami będą: określenie wpływu treści stereotypu na dehumanizację grup o niskim st at usie; modele uwarunkowań normat ywnego i nienormatywnego działania zbiorowego; rozwinięcie modelu grupowego odzyskiwania kontroli poprzez analizy defensywności grupowej przeprowadzone w krajach post-transformacyjnych.